Τι είναι το φαινόμενο Troxler και τι μπορεί να μας μάθει για την εργασία και την καθημερινότητά μας;

Το φαινόμενο Troxler είναι ένα πολύ ενδιαφέρον παράδειγμα του πόσο επιλεκτικός είναι ο εγκέφαλός μας με τις πληροφορίες που επεξεργάζεται.

Αν κοιτάξεις σταθερά ένα συγκεκριμένο σημείο για αρκετή ώρα, χωρίς να μετακινείς πολύ τα μάτια σου, μπορεί να παρατηρήσεις ότι κάποια στοιχεία στην περιφερειακή σου όραση αρχίζουν σταδιακά να ξεθωριάζουν ή ακόμα και να εξαφανίζονται.

Φυσικά, δεν έχουν εξαφανιστεί πραγματικά.

Ο εγκέφαλός σου απλώς έχει αρχίσει να τους δίνει λιγότερη προσοχή.

Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται Troxler fading και συνδέεται με τη νευρωνική προσαρμογή. Το οπτικό μας σύστημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στην αλλαγή. Όταν ένα ερέθισμα παραμένει σταθερό και προβλέψιμο, η νευρωνική απόκριση σε αυτό μπορεί σταδιακά να μειωθεί.

Ο εγκέφαλός μας, άλλωστε, δεν διαθέτει απεριόριστους πόρους επεξεργασίας. Χρειάζεται συνεχώς να αποφασίζει ποια πληροφορία αξίζει περισσότερη προσοχή και ποια μπορεί προσωρινά να περάσει στο background.

Και κάπου εδώ το φαινόμενο Troxler γίνεται ενδιαφέρον και πέρα από την όραση.

Γιατί κάτι παρόμοιο συμβαίνει και στην καθημερινότητά μας.

Όχι μέσω ακριβώς του ίδιου νευρολογικού μηχανισμού, αλλά ως μια πολύ καλή αναλογία για το πώς η εξοικείωση επηρεάζει την προσοχή μας.

Όταν κάτι βρίσκεται συνεχώς μπροστά μας, μπορεί σταδιακά να σταματήσουμε να το παρατηρούμε.

Μπορεί να είναι ένα πρόβλημα στη δουλειά που υπάρχει τόσο καιρό, ώστε όλοι να έχουν αποδεχτεί ότι «έτσι λειτουργούν τα πράγματα εδώ».

Μπορεί να είναι μια αναποτελεσματική διαδικασία που κανείς δεν αμφισβητεί επειδή «πάντα έτσι το κάναμε».

Μπορεί να είναι ένας συνάδελφος που αποδίδει σταθερά εξαιρετικά και, ακριβώς επειδή είναι πάντα συνεπής, η προσπάθειά του σταδιακά να θεωρείται δεδομένη.

Ή μπορεί να είναι η δική μας πρόοδος.

Βλέπουμε τον εαυτό μας κάθε μέρα και γι’ αυτό πολλές φορές δυσκολευόμαστε να αντιληφθούμε πόσο έχουμε αλλάξει μέσα σε έξι μήνες, έναν χρόνο ή πέντε χρόνια. Κάτι που κάποτε αποτελούσε έναν μεγάλο στόχο μπορεί σήμερα να είναι απλώς μέρος της καθημερινότητάς μας και, επειδή πλέον μας είναι οικείο, να σταματήσουμε να το βλέπουμε ως επίτευγμα.

Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με πράγματα που ίσως δεν θα έπρεπε να έχουμε συνηθίσει.

Χρόνιο στρες.

Κακή επικοινωνία.

Έλλειψη ορίων.

Ένα εργασιακό περιβάλλον που μας εξαντλεί.

Μια καθημερινότητα που πλέον δεν μας εκφράζει.

Η επανάληψη μπορεί να κάνει κάτι να μοιάζει φυσιολογικό. Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι και καλό για εμάς.

Μερικές φορές χρειαζόμαστε κάτι που να διακόπτει αυτή την εξοικείωση: μια αλλαγή περιβάλλοντος, feedback από κάποιον που βλέπει την κατάσταση απ’ έξω, λίγες ημέρες μακριά από τη ρουτίνα μας ή απλώς τη συνειδητή απόφαση να κοιτάξουμε ξανά όσα έχουμε αρχίσει να θεωρούμε δεδομένα.

Υπάρχει μια σημαντική ιδέα στην ψυχολογία και τη γνωστική επιστήμη πίσω από όλα αυτά:

Η προσοχή μας δεν αποτελεί αντικειμενική καταγραφή της πραγματικότητας. Είναι μια διαδικασία επιλογής.

Ο εγκέφαλος φιλτράρει συνεχώς τεράστιες ποσότητες πληροφοριών και δίνει προτεραιότητα σε ό,τι είναι νέο, σημαντικό, απρόβλεπτο ή σχετικό με τους στόχους μας.

Και ίσως αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον μάθημα που μπορούμε να πάρουμε από το φαινόμενο Troxler.

Μερικές φορές δεν χρειάζεται να αλλάξει κάτι γύρω μας για να το δούμε διαφορετικά.

Μερικές φορές χρειάζεται απλώς να αλλάξουμε το σημείο στο οποίο κοιτάμε.

#psychology #psychotherapy #brain #neuroscience #troxlereffect