Τι είναι η θεραπεία των μερών; Μια γιουνγκιανή προσέγγιση
Συχνά μιλάμε για τον εαυτό σαν να αποτελείται από μία ενιαία φωνή.
Ψυχολογικά, όμως, η εσωτερική μας εμπειρία σπάνια είναι τόσο απλή.
Ένα μέρος σου μπορεί να θέλει απεγνωσμένα μια αλλαγή, ενώ ένα άλλο να αντιστέκεται. Ένα μέρος θέλει σύνδεση και οικειότητα, ενώ ένα άλλο απομακρύνεται τη στιγμή που κάποιος πλησιάζει πολύ. Ένα μέρος θέλει να ξεκουραστεί, ενώ ένα άλλο σου λέει ότι αν σταματήσεις, είσαι τεμπέλης ή μένεις πίσω.
Αυτή είναι η βασική ιδέα πίσω από τη θεραπεία των μερών (Parts Therapy): αντί να αντιλαμβανόμαστε αυτές τις αντιφάσεις ως ένδειξη ότι κάτι «δεν πάει καλά» με εμάς, μπορούμε να αρχίσουμε να τις βλέπουμε ως διαφορετικά μέρη της προσωπικότητας που κουβαλούν διαφορετικές ανάγκες, φόβους, αναμνήσεις και στρατηγικές προστασίας.
Παρόλο που η σύγχρονη Parts Therapy δεν αποτελεί θεραπευτικό μοντέλο που δημιουργήθηκε από τον Carl Jung, η ιδέα ότι η ψυχή περιλαμβάνει σχετικά αυτόνομα μέρη παρουσιάζει σημαντικές ομοιότητες με τη γιουνγκιανή ψυχολογία, και ιδιαίτερα με την έννοια των συμπλεγμάτων (complexes).
Ο Jung και η ιδέα των διαφορετικών μερών
Ο Carl Jung δεν αντιμετώπιζε την ψυχή ως κάτι απόλυτα ενιαίο.
Περιέγραψε τα συμπλέγματα (complexes) ως συναισθηματικά φορτισμένα σύνολα αναμνήσεων, πεποιθήσεων, εικόνων και εμπειριών που οργανώνονται γύρω από συγκεκριμένα θέματα.
Ένα σύμπλεγμα απόρριψης, για παράδειγμα, μπορεί να περιλαμβάνει προηγούμενες εμπειρίες εγκατάλειψης, πεποιθήσεις ότι δεν είμαστε επιθυμητοί, συναισθηματικές μνήμες απόρριψης και την αυτόματη προσδοκία ότι θα απορριφθούμε ξανά.
Όταν κάτι ενεργοποιήσει αυτό το σύμπλεγμα, η αντίδρασή μας μπορεί να μοιάζει σχεδόν αυτόματη.
Γι’ αυτό μερικές φορές κοιτάμε εκ των υστέρων τη συμπεριφορά μας και αναρωτιόμαστε:
«Γιατί αντέδρασα έτσι;»
Ή:
«Ήξερα λογικά ότι όλα ήταν καλά, αλλά ένα άλλο κομμάτι μου πανικοβλήθηκε εντελώς.»
Από γιουνγκιανή σκοπιά, τα συμπλέγματα μπορούν να διαθέτουν έναν βαθμό ψυχολογικής αυτονομίας. Όταν ενεργοποιούνται, μπορούν προσωρινά να επηρεάσουν τόσο έντονα την αντίληψη, το συναίσθημα και τη συμπεριφορά μας, ώστε να αισθανόμαστε σχεδόν σαν ένα διαφορετικό μέρος του εαυτού μας να έχει πάρει τον έλεγχο.
Η Persona και η Shadow
Η αντίληψη του Jung για την ψυχή περιλάμβανε επίσης διαφορετικές διαστάσεις της προσωπικότητας, ιδιαίτερα την Persona και τη Shadow (Σκιά).
Η Persona είναι το πρόσωπο που παρουσιάζουμε στον εξωτερικό κόσμο. Περιλαμβάνει τα χαρακτηριστικά που έχουμε μάθει ότι είναι αποδεκτά, χρήσιμα ή κοινωνικά επιθυμητά.
Η Shadow περιλαμβάνει πλευρές του εαυτού μας που απορρίπτουμε, καταπιέζουμε, αρνούμαστε ή δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε ως δικές μας.
Όμως η Shadow δεν περιλαμβάνει μόνο «κακά» χαρακτηριστικά.
Ένα άτομο που έμαθε ότι ο θυμός είναι απαράδεκτος μπορεί να έχει τοποθετήσει στη Σκιά του και τη διεκδικητικότητά του.
Κάποιος που επιβραβευόταν επειδή ήταν πάντα δυνατός μπορεί να έχει καταπιέσει την ευαλωτότητά του.
Κάποιος που έμαθε ότι η φιλοδοξία κάνει τους άλλους να αισθάνονται άβολα μπορεί να κρύβει την ανάγκη του για αναγνώριση και επιτυχία.
Με αυτή την έννοια, η ψυχολογική ανάπτυξη δεν αφορά απλώς το να γίνουμε «καλύτεροι».
Αφορά και το να γίνουμε πιο ολοκληρωμένοι.
Τα διαφορετικά μέρη μας συχνά δημιουργήθηκαν για κάποιο λόγο
Μία από τις πιο χρήσιμες ιδέες στη θεραπεία των μερών είναι ότι συμπεριφορές που σήμερα μοιάζουν δυσλειτουργικές μπορεί κάποτε να εξυπηρετούσαν μια σημαντική ψυχολογική λειτουργία.
Το τελειομανές μέρος μπορεί να έχει μάθει:
«Αν δεν κάνω ποτέ λάθος, κανείς δεν θα μπορεί να με κρίνει.»
Το συναισθηματικά αποστασιοποιημένο μέρος:
«Αν δεν δεθώ, κανείς δεν μπορεί να με εγκαταλείψει.»
Το people-pleasing μέρος:
«Αν όλοι είναι ευχαριστημένοι μαζί μου, είμαι ασφαλής.»
Το υπερβολικά ανεξάρτητο μέρος:
«Αν δεν χρειάζομαι ποτέ κανέναν, κανείς δεν μπορεί να με απογοητεύσει.»
Αυτές οι στρατηγικές μπορεί να δημιουργούν προβλήματα στην ενήλικη ζωή, αλλά συχνά αποκτούν περισσότερο νόημα όταν κατανοήσουμε το περιβάλλον μέσα στο οποίο αναπτύχθηκαν.
Αντί λοιπόν να ρωτάμε αμέσως:
«Πώς θα σταματήσω να το κάνω αυτό;»
η θεραπεία των μερών μάς καλεί να ρωτήσουμε:
«Τι προσπαθεί να κάνει αυτό το μέρος για εμένα;»
Και αυτή η ερώτηση μπορεί να αλλάξει εντελώς τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τον εαυτό μας.
Η εσωτερική σύγκρουση είναι συχνά σύγκρουση αναγκών
Πολλές ψυχολογικές δυσκολίες περιλαμβάνουν δύο πραγματικές ανάγκες που μας τραβούν προς αντίθετες κατευθύνσεις.
Θέλεις οικειότητα, αλλά θέλεις και προστασία.
Θέλεις ελευθερία, αλλά θέλεις και βεβαιότητα.
Θέλεις επιτυχία, αλλά χρειάζεσαι και ξεκούραση.
Θέλεις να σε δουν, αλλά φοβάσαι την κριτική.
Θέλεις αλλαγή, αλλά το γνώριμο μοιάζει ασφαλέστερο.
Από έξω, αυτό μπορεί να μοιάζει με ασυνέπεια ή αυτοσαμποτάζ.
Εσωτερικά, όμως, μπορεί απλώς να υπάρχουν διαφορετικά μέρη που προσπαθούν να προστατεύσουν διαφορετικές ανάγκες.
Ο στόχος δεν είναι απαραίτητα να αποφασίσουμε ότι το ένα μέρος έχει δίκιο και το άλλο άδικο.
Είναι να καταλάβουμε τι προσπαθεί να προστατεύσει το καθένα.
Πώς δουλεύουμε με ένα μέρος;
Η θεραπεία των μερών μπορεί να περιλαμβάνει το να προσεγγίσουμε μια συγκεκριμένη συναισθηματική αντίδραση με περιέργεια, αντί να προσπαθήσουμε αμέσως να την καταπιέσουμε.
Μπορούμε να αναρωτηθούμε:
Τι θέλει αυτό το μέρος μου;
Τι φοβάται ότι θα συμβεί;
Πότε έμαθα για πρώτη φορά ότι έπρεπε να αντιδρώ έτσι;
Από τι προσπαθεί να με προστατεύσει;
Πόσο χρονών μοιάζει να είναι αυτό το μέρος;
Τι πιστεύει ότι θα συμβεί αν σταματήσει να κάνει αυτή τη «δουλειά»;
Τι χρειάζεται σήμερα από τον ενήλικο εαυτό μου;
Ο στόχος δεν είναι να αποδείξουμε ότι υπάρχουν κυριολεκτικά ξεχωριστές προσωπικότητες μέσα μας.
Τα «μέρη» μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μια θεραπευτική γλώσσα για να οργανώσουμε διαφορετικές συναισθηματικές καταστάσεις, σχήματα, αναμνήσεις, κίνητρα και μοτίβα συμπεριφοράς.
Ενσωμάτωση αντί για εξάλειψη
Εδώ είναι που η θεραπεία των μερών συνδέεται ιδιαίτερα με τον Jung.
Η έννοια της εξατομίκευσης (individuation) περιγράφει μια δια βίου διαδικασία μέσα από την οποία γινόμαστε ψυχολογικά πιο ολοκληρωμένοι, αποκτώντας μεγαλύτερη επίγνωση και ενσωματώνοντας διαφορετικές πλευρές της ψυχής μας.
Ο στόχος δεν είναι να εξαφανίσουμε τη Shadow.
Είναι να την αναγνωρίσουμε.
Ο στόχος δεν είναι να καταστρέψουμε κάθε αμυντικό μέρος.
Είναι να κατανοήσουμε γιατί υπάρχει και να αναπτύξουμε πιο ευέλικτους τρόπους αντίδρασης.
Ο στόχος δεν είναι να γίνουμε άνθρωποι χωρίς αντιφάσεις.
Οι άνθρωποι είμαστε αντιφατικοί.
Ο στόχος είναι να αποκτήσουμε αρκετή επίγνωση ώστε ένα φοβισμένο, θυμωμένο, τελειομανές ή προστατευτικό μέρος να μην παίρνει αυτόματα τον έλεγχο ολόκληρου του εαυτού.
Αντί για:
«Γιατί είμαι έτσι;»
μπορούμε να αρχίσουμε να αναρωτιόμαστε:
«Ποιο μέρος μου αντιδρά αυτή τη στιγμή και τι προσπαθεί να προστατεύσει;»
Αυτή η αλλαγή μετακινεί την προσοχή από την κριτική στην περιέργεια.
Και η περιέργεια δημιουργεί χώρο για επιλογή.
Γιατί η ψυχολογική ανάπτυξη δεν αφορά πάντα το να αφαιρέσουμε κομμάτια του εαυτού μας.
Μερικές φορές αφορά το να καταλάβουμε επιτέλους γιατί εμφανίστηκαν, να ακούσουμε τι προσπαθούν να μας πουν και να βρούμε έναν τρόπο να συνυπάρχουν μέσα σε ένα πιο ολοκληρωμένο σύνολο.
Με γιουνγκιανούς όρους, το να γίνουμε ολοκληρωμένοι δεν σημαίνει να γίνουμε τέλειοι.
Σημαίνει να αποκτήσουμε μεγαλύτερη επίγνωση όλων όσων ήδη είμαστε.
Σχόλια