Analysis paralysis: όταν η υπερανάλυση σε κρατάει στάσιμο

Σου έχει τύχει ποτέ να σκέφτεσαι τόσο πολύ μια απόφαση, που στο τέλος να μην κάνεις απολύτως τίποτα;

Αναλύεις κάθε πιθανό σενάριο. Συγκρίνεις τις επιλογές σου. Ρωτάς τους άλλους τι πιστεύουν. Ψάχνεις περισσότερες πληροφορίες. Λες «οκ, αποφάσισα» και πέντε λεπτά μετά αρχίζεις πάλι να αμφιβάλλεις.

Αυτό ονομάζεται analysis paralysis ή αλλιώς παράλυση από υπερανάλυση.

Συμβαίνει όταν αφιερώνουμε τόσο πολύ χρόνο στην ανάλυση μιας κατάστασης, που τελικά η ίδια η σκέψη αρχίζει να μας εμποδίζει από το να δράσουμε.

Και το ενδιαφέρον είναι ότι πολλές φορές μοιάζει παραγωγικό.

Μπορεί να λες στον εαυτό σου ότι απλώς θέλεις να είσαι προσεκτικός, ότι χρειάζεσαι λίγες ακόμη πληροφορίες ή ότι θέλεις να πάρεις τη σωστή απόφαση.

Μόνο που κάποιες φορές δεν ψάχνεις πραγματικά περισσότερες πληροφορίες.

Ψάχνεις βεβαιότητα.

Γιατί το κάνουμε;

Για πολλούς ανθρώπους, το analysis paralysis συνδέεται με τον φόβο της λάθος απόφασης.

«Κι αν το μετανιώσω;»

«Κι αν υπάρχει καλύτερη επιλογή;»

«Κι αν επιλέξω αυτό και μετά καταλάβω ότι έπρεπε να είχα κάνει κάτι άλλο;»

Και έτσι συνεχίζουμε να σκεφτόμαστε, γιατί η σκέψη μάς δίνει την αίσθηση ότι κάνουμε κάτι για να μειώσουμε την αβεβαιότητα.

Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα.

Μπορείς να σκεφτείς μια απόφαση 100 φορές και πάλι να μην ξέρεις ακριβώς πώς θα εξελιχθεί.

Η ζωή σπάνια μας προσφέρει τέτοιου είδους βεβαιότητα.

Μερικές φορές η υπερανάλυση είναι αποφυγή

Υπάρχει ένα σημείο στο οποίο η σκέψη σταματάει να μας προετοιμάζει και αρχίζει να μας βοηθάει να αποφεύγουμε.

Αν συνεχίζω να αναλύω αν πρέπει να στείλω το βιογραφικό μου, δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσω το ενδεχόμενο της απόρριψης.

Αν συνεχίζω να αναρωτιέμαι αν είμαι έτοιμος να βγω ξανά ραντεβού, δεν χρειάζεται να εκτεθώ συναισθηματικά.

Αν συνεχίζω να ψάχνω ποια επιλογή είναι η τέλεια, δεν χρειάζεται ακόμη να αναλάβω την ευθύνη του να επιλέξω μία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το κάνουμε συνειδητά. Πολλές φορές η υπερανάλυση είναι ένας τρόπος να προστατεύσουμε τον εαυτό μας από τη δυσφορία.

Το πρόβλημα είναι ότι αποφεύγοντας τη δυσφορία, αποφεύγουμε και τις εμπειρίες που θα μπορούσαν να μας δώσουν τις απαντήσεις που ψάχνουμε.

Μπορεί να μην υπάρχει η τέλεια απόφαση

Κάτι ακόμη που τροφοδοτεί το analysis paralysis είναι η πεποίθηση ότι κάπου υπάρχει η σωστή επιλογή και ότι, αν το σκεφτούμε αρκετά, θα τη βρούμε.

Μόνο που κάποιες φορές δεν υπάρχει τέλεια επιλογή.

Υπάρχουν διαφορετικές επιλογές με διαφορετικές συνέπειες.

Και κάποια στιγμή χρειάζεται να αποφασίσεις ποια αβεβαιότητα είσαι διατεθειμένος να αντέξεις.

Αυτό είναι ακόμη πιο δύσκολο σήμερα, γιατί έχουμε πρόσβαση σε ατελείωτη πληροφορία.

Πάντα υπάρχει άλλη μία άποψη να διαβάσεις, άλλο ένα βίντεο να δεις, άλλος ένας άνθρωπος να ρωτήσεις.

Περισσότερη πληροφορία δεν σημαίνει απαραίτητα περισσότερη σαφήνεια.

Μερικές φορές απλώς δίνει στον εγκέφαλό σου περισσότερα πράγματα να υπεραναλύσει.

Πώς βγαίνουμε από το analysis paralysis;

Μια χρήσιμη ερώτηση που μπορείς να κάνεις στον εαυτό σου είναι:

«Αυτή τη στιγμή μαθαίνω πραγματικά κάτι καινούργιο ή επαναλαμβάνω τις ίδιες σκέψεις επειδή φοβάμαι να αποφασίσω;»

Βάλε ένα όριο. Αποφάσισε ποιες πληροφορίες χρειάζεσαι πραγματικά και πότε θα σταματήσεις να ψάχνεις.

Και αντί να ρωτάς:

«Ποια είναι η τέλεια απόφαση;»

δοκίμασε να ρωτήσεις:

«Έχω αρκετές πληροφορίες για να πάρω μια αρκετά καλή απόφαση;»

Γιατί δεν χρειάζεται να ξέρεις ακριβώς τι θα συμβεί για να προχωρήσεις.

Χρειάζεται να εμπιστευτείς ότι, ακόμη κι αν τα πράγματα δεν πάνε ακριβώς όπως τα είχες υπολογίσει, θα μπορέσεις να τα διαχειριστείς.

Μερικές φορές η σαφήνεια έρχεται πριν από τη δράση.

Πολύ συχνά όμως, η σαφήνεια έρχεται επειδή έδρασες.

#psychology #psychotherapy #brain #neuroscience #analysisparalysis