Πώς μπορούν οι υδατάνθρακες να επηρεάσουν τη διάθεσή μας;
Οι υδατάνθρακες συχνά συνδέονται με το comfort food. Ζυμαρικά, ψωμί, ρύζι, πατάτες ή γλυκές τροφές μπορεί να μας φαίνονται ιδιαίτερα ελκυστικές όταν είμαστε κουρασμένοι, αγχωμένοι ή αναζητούμε κάτι ευχάριστο. Η σχέση όμως μεταξύ υδατανθράκων και διάθεσης δεν είναι αποκλειστικά ψυχολογική. Υπάρχουν νευροβιολογικοί και μεταβολικοί μηχανισμοί που μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο αισθανόμαστε μετά την κατανάλωσή τους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι υδατάνθρακες είναι από μόνοι τους «τροφές ευτυχίας». Η επίδρασή τους εξαρτάται από το είδος και την ποσότητα που καταναλώνεται, τη σύνθεση ολόκληρου του γεύματος, τον μεταβολισμό του κάθε ανθρώπου και πολλούς ακόμη παράγοντες.
Υδατάνθρακες, τρυπτοφάνη και σεροτονίνη
Ένας από τους μηχανισμούς που έχουν μελετηθεί αφορά την τρυπτοφάνη, ένα απαραίτητο αμινοξύ που αποτελεί πρόδρομη ουσία για τη σύνθεση της σεροτονίνης.
Μετά την κατανάλωση υδατανθράκων αυξάνεται η γλυκόζη στο αίμα και το πάγκρεας απελευθερώνει ινσουλίνη. Η ινσουλίνη επηρεάζει την πρόσληψη διαφόρων αμινοξέων από τους περιφερικούς ιστούς. Υπό συγκεκριμένες διατροφικές συνθήκες, αυτό μπορεί να αυξήσει αναλογικά τη διαθεσιμότητα της τρυπτοφάνης σε σχέση με άλλα αμινοξέα που ανταγωνίζονται για τη μεταφορά τους μέσω του αιματοεγκεφαλικού φραγμού.
Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να αυξηθεί η σχετική διαθεσιμότητα της τρυπτοφάνης στον εγκέφαλο.
Η τρυπτοφάνη συμμετέχει στη συνέχεια στη βιοχημική οδό παραγωγής της σεροτονίνης, ενός νευροδιαβιβαστή που εμπλέκεται, μεταξύ άλλων, στη ρύθμιση της διάθεσης, της όρεξης, του ύπνου και της συμπεριφοράς. Η σεροτονίνη μπορεί με τη σειρά της να λειτουργήσει ως πρόδρομη ουσία για τη σύνθεση της μελατονίνης.
Ωστόσο, η φράση «οι υδατάνθρακες αυξάνουν τη σεροτονίνη» αποτελεί υπεραπλούστευση. Η διαδικασία επηρεάζεται από τη σύνθεση του γεύματος, τον μεταβολισμό και τη διαθεσιμότητα άλλων θρεπτικών συστατικών.
Με άλλα λόγια, ένα πιάτο μακαρόνια δεν λειτουργεί σαν αντικαταθλιπτικό.
Το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου
Οι υδατάνθρακες μπορούν επίσης να επηρεάσουν την εμπειρία του φαγητού μέσω των κυκλωμάτων ανταμοιβής.
Ιδιαίτερα εύγευστες τροφές, και κυρίως εκείνες που συνδυάζουν υδατάνθρακες και λίπος, μπορούν να ενεργοποιήσουν νευρωνικά κυκλώματα που σχετίζονται με το κίνητρο, την ανταμοιβή και τη μάθηση. Σε αυτές τις διαδικασίες συμμετέχει και η ντοπαμινεργική σηματοδότηση.
Η ντοπαμίνη δεν είναι απλώς η «ορμόνη της ευτυχίας». Συμμετέχει σημαντικά στο κίνητρο, τη μάθηση, την πρόβλεψη ανταμοιβής και την επιθυμία να αναζητήσουμε ξανά μια ευχάριστη εμπειρία.
Όταν ο εγκέφαλος μαθαίνει ότι μια συγκεκριμένη τροφή προσφέρει ενέργεια και παράλληλα μια ευχάριστη αισθητηριακή εμπειρία, μπορεί να ενισχύσει την επιθυμία να την αναζητήσουμε ξανά.
Το φαγητό είναι και μνήμη
Η συναισθηματική επίδραση του φαγητού δεν εξηγείται μόνο από τα θρεπτικά συστατικά.
Ο εγκέφαλος δημιουργεί συνεχώς συνδέσεις μεταξύ γεύσης, όσφρησης, περιβάλλοντος, μνήμης και συναισθήματος.
Ένα συγκεκριμένο φαγητό μπορεί να έχει συνδεθεί με την παιδική ηλικία, την οικογένεια, τις διακοπές, την ασφάλεια ή μια ιδιαίτερα ευχάριστη περίοδο της ζωής μας. Μέσω της μάθησης και της μνήμης, επομένως, η ίδια η γεύση μπορεί να αποκτήσει συναισθηματική αξία.
Έτσι, όταν ένα πλούσιο σε υδατάνθρακες φαγητό μάς δημιουργεί αίσθημα comfort, μέρος αυτής της εμπειρίας μπορεί να σχετίζεται με τη βιολογία και μέρος με τις αναμνήσεις και τις συσχετίσεις που έχουμε δημιουργήσει γύρω από αυτό.
Ο εγκέφαλος χρειάζεται ενέργεια
Η γλυκόζη αποτελεί σημαντικό ενεργειακό υπόστρωμα για τον εγκέφαλο υπό φυσιολογικές συνθήκες. Παρόλο που ο εγκέφαλος αντιπροσωπεύει ένα σχετικά μικρό μέρος του συνολικού σωματικού βάρους, έχει σημαντικές ενεργειακές απαιτήσεις.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να καταναλώνουμε συνεχώς ζάχαρη για να «τροφοδοτούμε τον εγκέφαλό μας». Το σώμα διαθέτει πολύπλοκους μηχανισμούς για τη διατήρηση της γλυκόζης του αίματος.
Υδατάνθρακες μπορούν να προέρχονται από πολλές διαφορετικές πηγές, όπως δημητριακά ολικής άλεσης, όσπρια, φρούτα και λαχανικά, τα οποία παρέχουν παράλληλα φυτικές ίνες, βιταμίνες, μέταλλα και άλλα θρεπτικά συστατικά.
Οι υδατάνθρακες μπορούν επομένως να αποτελούν ένα φυσιολογικό και σημαντικό μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής.
Περισσότεροι υδατάνθρακες δεν σημαίνουν περισσότερη ευτυχία
Η σχέση μεταξύ υδατανθράκων και διάθεσης δεν πρέπει να μεταφράζεται ως «όσο περισσότερους τρώω, τόσο καλύτερα θα αισθάνομαι».
Η υπερβολική κατανάλωση, ιδιαίτερα τροφών πλούσιων σε επεξεργασμένους υδατάνθρακες και πρόσθετα σάκχαρα, δεν προσφέρει προοδευτικά μεγαλύτερα ψυχολογικά οφέλη και, όταν αποτελεί σταθερό διατροφικό μοτίβο, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη μεταβολική υγεία.
Από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει λόγος να δαιμονοποιούμε τους υδατάνθρακες ως ολόκληρη διατροφική κατηγορία.
Το πιο ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι «είναι οι υδατάνθρακες καλοί ή κακοί;», αλλά ποιοι υδατάνθρακες, σε ποια ποσότητα και μέσα σε ποιο συνολικό διατροφικό πρότυπο;
Διατροφή και ψυχική υγεία
Η διατροφή μπορεί να επηρεάζει τη λειτουργία του εγκεφάλου, αλλά η ψυχική υγεία δεν μπορεί να αναχθεί σε μία τροφή ή έναν νευροδιαβιβαστή.
Η διάθεσή μας προκύπτει από την αλληλεπίδραση πολλών παραγόντων:
εγκεφαλικής λειτουργίας, ορμονών, ύπνου, σωματικής δραστηριότητας, ψυχολογικών εμπειριών, κοινωνικών σχέσεων, γενετικής και σωματικής υγείας.
Η διατροφή αποτελεί ένα μόνο κομμάτι αυτού του πολύ μεγαλύτερου συστήματος.
Όταν λοιπόν λέμε ότι οι υδατάνθρακες μπορούν να «μας κάνουν χαρούμενους», η πραγματική νευροεπιστήμη είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα: μεταβολισμός, σεροτονινεργικές οδοί, κυκλώματα ανταμοιβής, μνήμη και μαθημένες συσχετίσεις μπορούν να αλληλεπιδρούν και να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε το φαγητό.
Ο στόχος δεν είναι ούτε να φοβόμαστε τους υδατάνθρακες ούτε να θεωρούμε ότι περισσότερο σημαίνει καλύτερα. Η ποιότητα, η ποσότητα, η ποικιλία και η ισορροπία είναι αυτές που έχουν σημασία.
Σχόλια