Ένα δέντρο μεγαλώνει πάντα προς δύο κατευθύνσεις.
Ένα δέντρο δεν μεγαλώνει μόνο προς τα πάνω. Όσο ο κορμός και τα κλαδιά του αναπτύσσονται προς το φως, οι ρίζες του επεκτείνονται βαθύτερα μέσα στο έδαφος. Η εικόνα αυτή μπορεί να λειτουργήσει ως μια ιδιαίτερα χρήσιμη μεταφορά για την ψυχολογική ανάπτυξη, επειδή και η δική μας εξέλιξη δεν αφορά μόνο το πού θέλουμε να φτάσουμε, αλλά και το πόσο καλά γνωρίζουμε όσα βρίσκονται πίσω και κάτω από αυτό που είμαστε σήμερα.
Συχνά αντιλαμβανόμαστε την προσωπική ανάπτυξη ως μια διαδικασία που έχει αποκλειστικά κατεύθυνση προς τα εμπρός. Θέτουμε νέους στόχους, προσπαθούμε να δημιουργήσουμε καλύτερες σχέσεις, να αποκτήσουμε περισσότερη αυτοπεποίθηση, να αλλάξουμε συνήθειες και να δημιουργήσουμε μια ζωή που ανταποκρίνεται περισσότερο στις ανάγκες και τις αξίες μας. Όλα αυτά αποτελούν σημαντικά στοιχεία της εξέλιξης. Ωστόσο, αποτελούν μόνο τη μία πλευρά της.
Η ανάπτυξη απαιτεί και κατανόηση του παρελθόντος
Για να κατανοήσουμε καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούμε σήμερα, πολλές φορές χρειάζεται να εξετάσουμε τις εμπειρίες που μας διαμόρφωσαν. Ο τρόπος με τον οποίο σχετιζόμαστε, αντιδρούμε στην απόρριψη, αντιμετωπίζουμε τη σύγκρουση ή αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας δεν δημιουργήθηκε σε ένα κενό. Έχει διαμορφωθεί μέσα από τις εμπειρίες, τις σχέσεις και τα μηνύματα που έχουμε δεχτεί κατά τη διάρκεια της ζωής μας.
Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που έχει μάθει ότι η αποδοχή εξαρτάται από την επίδοσή του μπορεί ως ενήλικας να δυσκολεύεται να αισθανθεί αρκετός όταν δεν είναι παραγωγικός. Κάποιος που έμαθε ότι η έκφραση των αναγκών του οδηγεί σε σύγκρουση μπορεί αργότερα να αποφεύγει να θέτει όρια. Αντίστοιχα, ένας άνθρωπος που έχει βιώσει επανειλημμένη απόρριψη μπορεί να αναπτύξει τρόπους προστασίας που κάποτε ήταν χρήσιμοι, αλλά σήμερα δυσκολεύουν τη δημιουργία κοντινών σχέσεων.
Η εξερεύνηση του παρελθόντος δεν έχει ως στόχο να αναζητήσουμε έναν άνθρωπο ή ένα γεγονός στο οποίο θα αποδώσουμε την ευθύνη για όλα όσα συμβαίνουν σήμερα. Ο στόχος είναι να αποκτήσουμε μεγαλύτερη επίγνωση των μοτίβων μας. Όταν καταλαβαίνουμε πώς δημιουργήθηκε ένας τρόπος σκέψης ή συμπεριφοράς, αποκτούμε περισσότερες δυνατότητες να αποφασίσουμε αν εξακολουθεί να μας εξυπηρετεί.
Η ανάπτυξη περιλαμβάνει και την ικανότητα να αντέχουμε τις δυσκολίες
Οι «ρίζες», όμως, δεν αφορούν μόνο το παρελθόν. Αφορούν και την ικανότητά μας να παραμένουμε σταθεροί όταν η ζωή γίνεται δύσκολη.
Μερικές φορές η προσωπική ανάπτυξη παρουσιάζεται σαν μια διαδικασία μέσα από την οποία, αν δουλέψουμε αρκετά με τον εαυτό μας, θα φτάσουμε σε ένα σημείο όπου θα έχουμε αυτοπεποίθηση, θα γνωρίζουμε πάντα τι θέλουμε και θα μπορούμε να αντιμετωπίζουμε τα πάντα χωρίς να επηρεαζόμαστε ιδιαίτερα.
Η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Η ψυχολογική υγεία δεν σημαίνει απουσία πόνου. Η απώλεια εξακολουθεί να πονάει. Η απόρριψη μπορεί να μας επηρεάσει. Η αβεβαιότητα μπορεί να δημιουργήσει φόβο και οι αποτυχίες μπορούν να μας απογοητεύσουν.
Η διαφορά βρίσκεται περισσότερο στον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να σχετιστούμε με αυτές τις εμπειρίες. Ψυχολογική ανάπτυξη μπορεί να σημαίνει ότι μπορούμε να βιώσουμε ένα δύσκολο συναίσθημα χωρίς να χρειάζεται αμέσως να το αποφύγουμε, να το καταπιέσουμε ή να δράσουμε παρορμητικά για να απαλλαγούμε από αυτό. Μπορεί να σημαίνει ότι μια αποτυχία δεν μετατρέπεται αυτόματα σε απόδειξη ότι είμαστε αποτυχημένοι ή ότι μια απόρριψη δεν καθορίζει ολόκληρη την αξία μας.
Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι η ικανότητα να μη λυγίζουμε ποτέ. Είναι περισσότερο η δυνατότητα να προσαρμοζόμαστε, να επεξεργαζόμαστε αυτό που συνέβη και σταδιακά να επανερχόμαστε χωρίς να χάνουμε ολοκληρωτικά την αίσθηση του εαυτού μας.
Γιατί επιστρέφουμε στο παρελθόν στην ψυχοθεραπεία;
Ένα συχνό ερώτημα σχετικά με την ψυχοθεραπεία είναι γιατί χρειάζεται να μιλάμε για πράγματα που έχουν ήδη συμβεί. Εφόσον το παρελθόν δεν μπορεί να αλλάξει, γιατί να επιστρέφουμε σε αυτό;
Η απάντηση είναι ότι δεν εξερευνούμε το παρελθόν για να το αλλάξουμε, αλλά για να καταλάβουμε πώς εξακολουθεί να υπάρχει μέσα στο παρόν. Μια εμπειρία μπορεί να έχει τελειώσει χρονικά, αλλά οι πεποιθήσεις, οι φόβοι ή οι τρόποι προστασίας που δημιουργήθηκαν μέσα από αυτή μπορεί να συνεχίζουν να επηρεάζουν τις επιλογές και τις σχέσεις μας.
Η κατανόηση αυτών των συνδέσεων μπορεί να μας βοηθήσει να διαχωρίσουμε τι ανήκει πραγματικά στο σήμερα και τι αποτελεί επανάληψη μιας παλαιότερης εμπειρίας. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται σταδιακά περισσότερος χώρος ανάμεσα σε αυτό που αισθανόμαστε και στον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να αντιδράσουμε.
Δεν χρειάζεται να επιλέξουμε ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον
Μερικές φορές η ψυχολογία παρουσιάζεται μέσα από δύο αντίθετες προσεγγίσεις: είτε πρέπει να εξετάζουμε το παρελθόν είτε πρέπει να σταματήσουμε να κοιτάμε πίσω και να επικεντρωθούμε αποκλειστικά στο παρόν και στο μέλλον. Στην πραγματικότητα, αυτά τα δύο δεν χρειάζεται να βρίσκονται σε αντίθεση.
Μπορούμε να κατανοήσουμε από πού ερχόμαστε και ταυτόχρονα να αναλάβουμε την ευθύνη για το πού θέλουμε να πάμε. Η κατανόηση του παρελθόντος μπορεί να μας εξηγήσει γιατί αναπτύξαμε συγκεκριμένα μοτίβα, αλλά δεν σημαίνει ότι είμαστε καταδικασμένοι να τα επαναλαμβάνουμε.
Αντίστοιχα, η αποδοχή του πόνου και των δυσκολιών δεν σημαίνει παραίτηση. Μπορούμε να αναγνωρίσουμε ότι κάτι είναι δύσκολο και παράλληλα να αναζητούμε τρόπους να το αντιμετωπίσουμε. Η αποδοχή της πραγματικότητας και η προσπάθεια αλλαγής μπορούν να συνυπάρχουν.
Ρίζες και ανάπτυξη
Όσο περισσότερο αναπτύσσεται ένα δέντρο, τόσο σημαντικότερο γίνεται το σύστημα των ριζών που το στηρίζει. Με έναν παρόμοιο τρόπο, όσο περισσότερο προχωράμε στη ζωή, τόσο σημαντικότερο μπορεί να γίνει να γνωρίζουμε ποιοι είμαστε, από πού προερχόμαστε και πώς στεκόμαστε απέναντι στις δυσκολίες.
Η ψυχολογική ανάπτυξη, επομένως, δεν είναι μόνο η προσπάθεια να γίνουμε περισσότερο επιτυχημένοι, παραγωγικοί, ήρεμοι ή ευτυχισμένοι. Περιλαμβάνει την κατανόηση της προσωπικής μας ιστορίας, την αναγνώριση των μοτίβων που έχουμε αναπτύξει, την ικανότητα να επεξεργαζόμαστε τον πόνο και ταυτόχρονα την επιλογή μιας κατεύθυνσης για το μέλλον.
Όπως ένα δέντρο χρειάζεται και ρίζες και κλαδιά, έτσι και ο άνθρωπος χρειάζεται και βάθος και κατεύθυνση. Δεν επιστρέφουμε στις ρίζες για να μείνουμε εκεί. Τις γνωρίζουμε καλύτερα ώστε να μπορούμε να συνεχίσουμε να αναπτυσσόμαστε χωρίς να χάνουμε τη βάση πάνω στην οποία στεκόμαστε.
Σχόλια