Τι είναι ένας NPC;

Γιατί όλο και περισσότεροι χαρακτηρίζονται ως «NPCs»;

Τα τελευταία χρόνια ο όρος NPC έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αν και προέρχεται από τον χώρο των βιντεοπαιχνιδιών, σήμερα χρησιμοποιείται για να περιγράψει ανθρώπους που φαίνεται να ζουν χωρίς να αμφισβητούν, να αναλύουν ή να σκέφτονται ανεξάρτητα.

Παρότι το «NPC» δεν αποτελεί ψυχολογική διάγνωση, η δημοτικότητά του αντανακλά μια ευρύτερη ανησυχία: πολλοί πιστεύουν ότι ένα πολύ μεγαλύτερο ποσοστό της κοινωνίας απ' όσο νομίζουμε αποδέχεται πληροφορίες, απόψεις και συμπεριφορές χωρίς να τις αξιολογεί κριτικά.

Τι σημαίνει NPC;

NPC σημαίνει Non-Player Character, δηλαδή χαρακτήρας που δεν ελέγχεται από τον παίκτη.

Στα βιντεοπαιχνίδια, οι NPC είναι χαρακτήρες που ελέγχονται από το ίδιο το παιχνίδι. Ακολουθούν προκαθορισμένα σενάρια, επαναλαμβάνουν τις ίδιες συμπεριφορές και δεν διαθέτουν δική τους ανεξάρτητη σκέψη ή στόχους.

Σήμερα, ο όρος χρησιμοποιείται μεταφορικά για ανθρώπους που φαίνεται να λειτουργούν με παρόμοιο τρόπο.

Τι εννοούμε όταν αποκαλούμε κάποιον «NPC»;

Συνήθως αναφερόμαστε σε κάποιον που:

• Σπάνια αμφισβητεί όσα ακούει.

• Υιοθετεί δημοφιλείς απόψεις χωρίς να εξετάζει τα δεδομένα.

• Ακολουθεί τάσεις μόνο και μόνο επειδή τις ακολουθούν οι περισσότεροι.

• Αντιδρά περισσότερο συναισθηματικά παρά λογικά.

• Επιτρέπει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στις ειδήσεις ή στην ομάδα με την οποία ταυτίζεται να διαμορφώνουν τις περισσότερες πεποιθήσεις του.

• Δεν ασκεί ουσιαστική κριτική σκέψη.

  
  

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το άτομο είναι λιγότερο έξυπνο. Σημαίνει όμως ότι βασίζεται περισσότερο σε εξωτερικές επιρροές παρά στη δική του αξιολόγηση των πληροφοριών.

Συμφωνεί η ψυχολογία με αυτή την ιδέα;

Όχι ακριβώς.

Η ψυχολογία δεν αναγνωρίζει τους ανθρώπους ως «NPCs». Κάθε άνθρωπος διαθέτει πολύπλοκες σκέψεις, συναισθήματα, εμπειρίες και τη δυνατότητα να σκέφτεται ανεξάρτητα.

Ωστόσο, η ψυχολογία γνωρίζει εδώ και δεκαετίες ότι οι άνθρωποι επηρεάζονται πολύ περισσότερο απ' όσο πιστεύουν.

Η έρευνα έχει δείξει ότι οι αποφάσεις και οι πεποιθήσεις μας επηρεάζονται καθημερινά από γνωστικές προκαταλήψεις, κοινωνική πίεση, πρόσωπα εξουσίας, την επανάληψη, τα συναισθήματα και τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται οι πληροφορίες.

Με άλλα λόγια, πολλές φορές πιστεύουμε ότι σκεφτόμαστε ανεξάρτητα, ενώ στην πραγματικότητα οι απόψεις μας έχουν ήδη διαμορφωθεί σε σημαντικό βαθμό από το περιβάλλον μας.

Γιατί οι άνθρωποι σταματούν να σκέφτονται κριτικά;

Υπάρχουν αρκετοί ψυχολογικοί μηχανισμοί που συμβάλλουν σε αυτό.

Κοινωνική συμμόρφωση

Οι άνθρωποι έχουν έντονη τάση να συμφωνούν με την πλειοψηφία, ακόμη και όταν αυτή κάνει λάθος. Το φαινόμενο αυτό έχει αποδειχθεί επανειλημμένα σε ψυχολογικές μελέτες.

Γνωστικές προκαταλήψεις

Ο εγκέφαλος τείνει να αναζητά πληροφορίες που επιβεβαιώνουν όσα ήδη πιστεύουμε και να αγνοεί εκείνες που τα αμφισβητούν. Αυτό ονομάζεται confirmation bias (προκατάληψη επιβεβαίωσης).

Γνωστική τεμπελιά

Η κριτική σκέψη απαιτεί προσπάθεια. Ο εγκέφαλος, για λόγους εξοικονόμησης ενέργειας, προτιμά συχνά τις γρήγορες απαντήσεις και τις νοητικές συντομεύσεις αντί της βαθύτερης ανάλυσης.

Υπερφόρτωση πληροφοριών

Καθημερινά δεχόμαστε χιλιάδες πληροφορίες. Είναι πρακτικά αδύνατο να αξιολογήσουμε καθεμία ξεχωριστά, με αποτέλεσμα να βασιζόμαστε όλο και περισσότερο σε γνώριμες αφηγήσεις, πρόσωπα που θεωρούμε αξιόπιστα ή απόψεις που επαναλαμβάνονται συνεχώς.

Οι αλγόριθμοι των social media

Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης προωθούν κυρίως περιεχόμενο που προκαλεί έντονα συναισθήματα και αλληλεπίδραση, όχι απαραίτητα περιεχόμενο που είναι ακριβές.

Επιπλέον, όταν μια πληροφορία επαναλαμβάνεται συνεχώς, ο εγκέφαλος αρχίζει να τη θεωρεί πιο αληθινή. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως Illusory Truth Effect (φαινόμενο της απατηλής αλήθειας).

Υπάρχουν τελικά περισσότεροι «NPCs» απ' όσους νομίζουμε;

Ίσως όχι με την κυριολεκτική έννοια.

Από ψυχολογικής σκοπιάς, θα λέγαμε ότι η κριτική σκέψη είναι μια δεξιότητα που πολλοί άνθρωποι δεν εξασκούν συστηματικά.

Οι περισσότεροι θεωρούν ότι σκέφτονται ανεξάρτητα. Ωστόσο, η επιστημονική έρευνα δείχνει πως ο άνθρωπος επηρεάζεται πολύ πιο εύκολα απ' όσο αντιλαμβάνεται: από την επανάληψη, την εξουσία, την ανάγκη να ανήκει σε μια ομάδα, τα συναισθήματα και τις γνωστικές προκαταλήψεις.

Με αυτή την έννοια, είναι πιθανό πολύ περισσότεροι άνθρωποι απ' όσους πιστεύουμε να υιοθετούν ιδέες χωρίς να τις έχουν εξετάσει πραγματικά.

Μπορεί αυτό να αλλάξει;

Ναι.

Η κριτική σκέψη δεν είναι έμφυτο χαρακτηριστικό· είναι δεξιότητα.

Καλλιεργείται όταν μαθαίνουμε να αμφισβητούμε τις ίδιες μας τις πεποιθήσεις, να αναζητούμε στοιχεία που διαφωνούν με όσα πιστεύουμε, να εξετάζουμε διαφορετικές οπτικές και να αναγνωρίζουμε τις γνωστικές μας προκαταλήψεις.

Στόχος δεν είναι να αμφισβητούμε τα πάντα.

Στόχος είναι να γνωρίζουμε γιατί πιστεύουμε αυτό που πιστεύουμε.

Συμπέρασμα

Το NPC είναι ένας όρος του διαδικτύου και όχι ένας επιστημονικός χαρακτηρισμός.

Παρόλα αυτά, η δημοτικότητά του αναδεικνύει κάτι που η ψυχολογία μελετά εδώ και δεκαετίες: οι άνθρωποι επηρεάζονται πολύ περισσότερο απ' όσο νομίζουν και η ανεξάρτητη σκέψη απαιτεί συνειδητή προσπάθεια.

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν κάποιος άλλος είναι NPC.

Το πραγματικό ερώτημα είναι:

Πόσο συχνά αμφισβητούμε τις δικές μας πεποιθήσεις με την ίδια αυστηρότητα που αμφισβητούμε των άλλων;

#psychology #psychotherapy #brain #neuroscience #NPC