Γιατί το Complex PTSD δεν αποτελεί ξεχωριστή διάγνωση στο DSM;
Η Σύνθετη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (Complex Post-Traumatic Stress Disorder – C-PTSD) έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια αυξανόμενο ενδιαφέρον στον χώρο της ψυχολογίας, της ψυχιατρικής και της έρευνας γύρω από το τραύμα. Ο όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει ένα σύνολο ψυχολογικών δυσκολιών που συνδέονται κυρίως με παρατεταμένες, επαναλαμβανόμενες ή δύσκολα διαχειρίσιμες τραυματικές εμπειρίες.
Ωστόσο, συχνά υπάρχει σύγχυση σχετικά με το αν το C-PTSD αποτελεί «επίσημη» διάγνωση.
Η απάντηση εξαρτάται από το διαγνωστικό σύστημα στο οποίο αναφερόμαστε. Το C-PTSD αναγνωρίζεται επίσημα στο ICD-11 του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Αντίθετα, δεν περιλαμβάνεται ως ξεχωριστή διάγνωση στο DSM-5-TR, το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών της American Psychiatric Association.
Τι είναι το Complex PTSD;
Το PTSD μπορεί να εμφανιστεί μετά την έκθεση σε τραυματικά γεγονότα και χαρακτηρίζεται από συμπτώματα που σχετίζονται με την αναβίωση του τραύματος, την αποφυγή και μια επίμονη αίσθηση απειλής.
Το Complex PTSD περιλαμβάνει αυτά τα βασικά συμπτώματα του PTSD, αλλά επιπλέον περιλαμβάνει αυτό που το ICD-11 ονομάζει «διαταραχές στην οργάνωση του εαυτού» (disturbances in self-organization).
Οι δυσκολίες αυτές αφορούν κυρίως τρεις τομείς:
τη ρύθμιση των συναισθημάτων
την εικόνα που έχει το άτομο για τον εαυτό του
τις διαπροσωπικές σχέσεις
Ένα άτομο με C-PTSD μπορεί, επομένως, να δυσκολεύεται να διαχειριστεί έντονα συναισθήματα, να βιώνει επίμονα συναισθήματα αναξιότητας ή ντροπής και να αντιμετωπίζει δυσκολίες στη δημιουργία ή τη διατήρηση στενών σχέσεων.
Αυτά τα μοτίβα συνδέονται ιδιαίτερα με παρατεταμένες ή επαναλαμβανόμενες τραυματικές εμπειρίες από τις οποίες η διαφυγή ήταν δύσκολη ή αδύνατη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το είδος του τραύματος από μόνο του καθορίζει τη διάγνωση.
Γιατί το C-PTSD δεν υπάρχει στο DSM-5-TR;
Η απουσία του C-PTSD από το DSM δεν σημαίνει ότι το σύνθετο τραύμα δεν είναι πραγματικό. Η επιστημονική συζήτηση αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ταξινομηθούν τα συγκεκριμένα συμπτώματα.
Ένα από τα βασικά ερωτήματα είναι κατά πόσο το C-PTSD αποτελεί μια επαρκώς διακριτή διαταραχή από το PTSD ή αν τα επιπλέον συμπτώματά του μπορούν να εξηγηθούν μέσα από το PTSD και άλλες ήδη υπάρχουσες διαγνωστικές κατηγορίες.
Οι ερευνητές έχουν επίσης εξετάσει την επικάλυψη μεταξύ του Complex PTSD και άλλων καταστάσεων που χαρακτηρίζονται από δυσκολίες στη συναισθηματική ρύθμιση και στις διαπροσωπικές σχέσεις, ιδιαίτερα της Οριακής Διαταραχής Προσωπικότητας (Borderline Personality Disorder).
Οι δύο καταστάσεις μπορεί να μοιράζονται ορισμένα χαρακτηριστικά, αλλά δεν είναι ταυτόσημες. Η έρευνα συνεχίζει να εξετάζει κατά πόσο το C-PTSD αποτελεί μια σταθερά διακριτή κλινική εικόνα και με ποιον τρόπο μπορεί να διαφοροποιηθεί καλύτερα από άλλες σχετικές διαγνώσεις.
Το ICD-11 έκρινε ότι υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα και κλινική χρησιμότητα ώστε το PTSD και το Complex PTSD να αποτελούν ξεχωριστές διαγνώσεις. Το DSM-5-TR, από την άλλη πλευρά, δεν υιοθέτησε αυτή τη διάκριση ως ανεξάρτητη διαγνωστική κατηγορία.
Δύο διαγνωστικά συστήματα, δύο διαφορετικές προσεγγίσεις
Η διαφορά αυτή σχετίζεται επίσης με το γεγονός ότι το DSM και το ICD αποτελούν δύο διαφορετικά συστήματα ταξινόμησης, με διαφορετική δομή, προτεραιότητες και διαδικασίες καθορισμού των διαγνωστικών κατηγοριών.
Στο ICD-11, το PTSD ορίζεται μέσα από ένα σχετικά συγκεκριμένο σύνολο βασικών συμπτωμάτων, ενώ για τη διάγνωση του C-PTSD απαιτείται η παρουσία των συμπτωμάτων του PTSD μαζί με τις διαταραχές στην οργάνωση του εαυτού.
Το DSM-5-TR προσεγγίζει το PTSD με ευρύτερο τρόπο και περιλαμβάνει συμπτώματα που αφορούν αρνητικές μεταβολές στη διάθεση και τη σκέψη, συναισθηματικές αντιδράσεις και αλλαγές στη διέγερση και την αντιδραστικότητα.
Επομένως, ορισμένες εμπειρίες που μπορεί να συμβάλλουν στη διάγνωση C-PTSD σύμφωνα με το ICD μπορούν ήδη να εντάσσονται στην ευρύτερη περιγραφή του PTSD σύμφωνα με το DSM.
Για τον λόγο αυτό, η φράση «το C-PTSD δεν είναι πραγματική διάγνωση» δεν είναι ακριβής. Πιο σωστό είναι να πούμε ότι το C-PTSD αναγνωρίζεται ως ανεξάρτητη διάγνωση στο ICD-11, αλλά δεν ταξινομείται επί του παρόντος ως ξεχωριστή διαταραχή στο DSM-5-TR.
Η διάγνωση δεν είναι το ίδιο με την εμπειρία
Τα διαγνωστικά εγχειρίδια αποτελούν συστήματα ταξινόμησης. Είναι εργαλεία που βοηθούν τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας να επικοινωνούν μεταξύ τους, να πραγματοποιούν έρευνα, να λαμβάνουν θεραπευτικές αποφάσεις και να οργανώνουν διαφορετικά μοτίβα ψυχολογικών συμπτωμάτων. Δεν αποτελούν τέλειες περιγραφές της ψυχολογικής εμπειρίας κάθε ανθρώπου.
Οι διαγνωστικές κατηγορίες επίσης εξελίσσονται καθώς αναπτύσσεται η επιστημονική γνώση. Διαταραχές μπορούν να προστεθούν, να αφαιρεθούν ή να επαναπροσδιοριστούν καθώς αλλάζει η κατανόησή μας για την ψυχική υγεία.
Είτε οι δυσκολίες ενός ανθρώπου περιγράφονται ως PTSD, Complex PTSD ή μέσα από κάποιο άλλο διαγνωστικό πλαίσιο, η κλινική προτεραιότητα παραμένει η κατανόηση του ίδιου του ανθρώπου: τι έχει βιώσει, πώς προσαρμόστηκε σε αυτές τις εμπειρίες, ποια μοτίβα εξακολουθούν να επηρεάζουν τη ζωή του και τι χρειάζεται για να προχωρήσει προς την αποκατάσταση.
Η συζήτηση γύρω από το C-PTSD μάς υπενθυμίζει κάτι σημαντικό για την ψυχολογική διάγνωση γενικότερα: τα διαγνωστικά συστήματα είναι εργαλεία για την κατανόηση της ανθρώπινης ψυχικής δυσφορίας, όχι ο απόλυτος ορισμός της.
Σχόλια