Τι είναι το ασυνείδητο;

Κατανοώντας το μέρος του νου που δεν αντιλαμβανόμαστε πάντα

Έχετε ποτέ παρατηρήσει τον εαυτό σας να αντιδρά με έναν τρόπο που σας εξέπληξε;

Ίσως νιώσατε έντονο άγχος πριν από μια σημαντική συζήτηση, απομακρυνθήκατε από κάποιον που πραγματικά νοιαζόταν για εσάς ή βρεθήκατε να επαναλαμβάνετε το ίδιο μοτίβο στις σχέσεις σας, παρόλο που είχατε αποφασίσει ότι αυτή τη φορά τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά.

Πολλές από τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές μας επηρεάζονται από διεργασίες που συμβαίνουν έξω από τη συνειδητή μας επίγνωση. Αυτό είναι που συχνά αποκαλούμε ασυνείδητο.

Τι είναι το ασυνείδητο;

Το ασυνείδητο αναφέρεται στο σύνολο των νοητικών διεργασιών που λειτουργούν αυτόματα, χωρίς να απαιτούν τη συνειδητή μας προσοχή.

Ο εγκέφαλός μας επεξεργάζεται τεράστιες ποσότητες πληροφοριών κάθε δευτερόλεπτο. Αν έπρεπε να αντιλαμβανόμαστε συνειδητά κάθε αίσθηση, ανάμνηση, συναίσθημα ή απόφαση, η καθημερινή μας λειτουργικότητα θα ήταν πρακτικά αδύνατη. Για τον λόγο αυτό, μεγάλο μέρος αυτής της επεξεργασίας πραγματοποιείται έξω από τη συνειδητή μας επίγνωση.

Οι ασυνείδητες αυτές διεργασίες επηρεάζουν:

• τις συναισθηματικές μας αντιδράσεις,

• τις συνήθειες και τις καθημερινές μας ρουτίνες,

• τις αυτόματες σκέψεις,

• τις πεποιθήσεις που έχουμε διαμορφώσει για τον εαυτό μας και τους άλλους,

• τις άρρητες (μη συνειδητές) μνήμες,

• τη λήψη αποφάσεων,

• τον τρόπο που σχετιζόμαστε με τους άλλους.

• 
  

Με άλλα λόγια, δεν φτάνει στη συνείδησή μας καθετί που επηρεάζει τη συμπεριφορά μας.

Το ασυνείδητο στην ψυχολογία

Η ιδέα ότι μεγάλο μέρος της ανθρώπινης συμπεριφοράς καθορίζεται από ασυνείδητες διεργασίες υπάρχει εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα.

Οι πρώτες ψυχαναλυτικές θεωρίες, κυρίως εκείνες του Σίγκμουντ Φρόιντ, υποστήριξαν ότι ασυνείδητες συγκρούσεις, επιθυμίες και εμπειρίες της παιδικής ηλικίας επηρεάζουν τη συμπεριφορά στην ενήλικη ζωή. Αν και πολλές από τις αρχικές θεωρίες του Φρόιντ δεν υποστηρίζονται πλέον πλήρως από τη σύγχρονη επιστημονική έρευνα, η σύγχρονη ψυχολογία εξακολουθεί να αναγνωρίζει ότι οι ασυνείδητες νοητικές διεργασίες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στον τρόπο που λειτουργούμε.

Σήμερα, η γνωστική ψυχολογία και οι νευροεπιστήμες έχουν δείξει ότι πολλές λειτουργίες του εγκεφάλου πραγματοποιούνται αυτόματα, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε συνειδητά. Σε αυτές περιλαμβάνονται η συναισθηματική επεξεργασία, η άρρητη μάθηση, η ανίχνευση πιθανών απειλών, ο σχηματισμός συνηθειών και η ταχεία λήψη αποφάσεων.

Με άλλα λόγια, παρότι οι επιστήμονες διαφωνούν ακόμη ως προς το γιατί υπάρχουν αυτές οι ασυνείδητες διεργασίες ή τον ακριβή τρόπο με τον οποίο λειτουργούν, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι η συνειδητή μας επίγνωση αποτελεί μόνο ένα μικρό μέρος της συνολικής νοητικής δραστηριότητας.

Πώς επηρεάζει το ασυνείδητο την καθημερινή μας ζωή;

Το ασυνείδητο εκδηλώνεται συνήθως μέσα από επαναλαμβανόμενα μοτίβα και όχι μέσα από ξεκάθαρες σκέψεις.

Μπορεί να παρατηρήσετε ότι:

• νιώθετε άγχος χωρίς να γνωρίζετε αμέσως τον λόγο,

• επιλέγετε ξανά και ξανά παρόμοιους συντρόφους, παρότι επιθυμείτε κάτι διαφορετικό,

• αποφεύγετε ευκαιρίες που γνωρίζετε ότι θα μπορούσαν να σας ωφελήσουν,

• αντιδράτε πολύ έντονα σε καταστάσεις που μοιάζουν αντικειμενικά μικρές,

• λειτουργείτε μέσα από συνήθειες χωρίς να το συνειδητοποιείτε,

• κρίνετε τον εαυτό σας με την ίδια εσωτερική φωνή που σας συνοδεύει εδώ και χρόνια.

  
  

Οι αντιδράσεις αυτές σπάνια είναι τυχαίες. Συχνά αντανακλούν βαθιά ριζωμένες συναισθηματικές συνδέσεις, προηγούμενες εμπειρίες και αυτόματες πεποιθήσεις που έχουν διαμορφωθεί με την πάροδο του χρόνου.

Μπορεί να αλλάξει το ασυνείδητο;

Η απάντηση είναι ναι.

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά του ανθρώπινου εγκεφάλου είναι η ικανότητά του να προσαρμόζεται και να αλλάζει. Μέσα από τη μάθηση, τις νέες εμπειρίες και τη συστηματική εξάσκηση, μπορούν σταδιακά να δημιουργηθούν νέα μοτίβα σκέψης και συμπεριφοράς, μια διαδικασία που υποστηρίζεται από τη νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι η αλλαγή συμβαίνει από τη μία μέρα στην άλλη. Οι αυτόματες αντιδράσεις που έχουν διαμορφωθεί μέσα σε πολλά χρόνια χρειάζονται χρόνο, υπομονή, επανάληψη και επίγνωση για να μετασχηματιστούν.

Στόχος δεν είναι να εξαφανίσουμε τις ασυνείδητες διεργασίες — άλλωστε είναι απαραίτητες για την αποτελεσματική λειτουργία του εγκεφάλου. Στόχος είναι να αναγνωρίσουμε εκείνα τα μοτίβα που δεν μας εξυπηρετούν πλέον και να αποκτήσουμε μεγαλύτερη ελευθερία στις επιλογές μας.

Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία;

Η ψυχοθεραπεία προσφέρει έναν ασφαλή χώρο, όπου μπορούμε να εξερευνήσουμε εμπειρίες, συναισθήματα και μοτίβα συμπεριφοράς που συχνά παραμένουν έξω από τη συνειδητή μας επίγνωση, δεν αναζητά απαραίτητα μία μοναδική «κρυφή» αιτία πίσω από κάθε δυσκολία. Αντίθετα, βοηθά το άτομο να αναγνωρίσει τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα του, να κατανοήσει πώς αυτά διαμορφώθηκαν και να αναπτύξει μεγαλύτερη ψυχολογική ευελιξία.

Όσο αυξάνεται η επίγνωση, τόσο περισσότεροι άνθρωποι ανακαλύπτουν ότι διαθέτουν περισσότερες επιλογές από όσες πίστευαν.

Αντί να αντιδρούν αυτόματα, αρχίζουν να ανταποκρίνονται πιο συνειδητά.

Αντί να επαναλαμβάνουν τα ίδια μοτίβα, μπορούν σταδιακά να δημιουργήσουν νέους, πιο λειτουργικούς τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς.

Το ασυνείδητο είναι το μέρος της ψυχικής μας ζωής που λειτουργεί αθόρυβα στο παρασκήνιο, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας, τους άλλους και τον κόσμο γύρω μας.

Όσο περισσότερο κατανοούμε αυτές τις ασυνείδητες διεργασίες, τόσο πιο εύκολο γίνεται να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας με κατανόηση και συμπόνια. Συμπεριφορές που κάποτε μας φαίνονταν ανεξήγητες αρχίζουν να αποκτούν νόημα και η αλλαγή γίνεται πλέον μια συνειδητή επιλογή.

#ασυνείδητο #ψυχολογία #ψυχοθεραπεία #ψυχανάλυση